SURFnet Streaming Video Handleiding

Deze handleiding beschrijft eenvoudige en complexe oplossingen voor het verzorgen van een streaming video registratie. Het is vooral een praktische en technische instructie, bedoeld voor iedereen die overweegt een video uitzending via internet te realiseren, gebruikmakend van de faciliteiten bij SURFnet en de aangesloten instellingen.

Belangrijk: de handleiding is een interactief dynamisch document; in de rechter kolom bepaal je welke informatie je krijgt voorgeschoteld.

Selecteer je Eigen Werkwijze

Teksten voor Eigen WerkwijzeJe moet hoe dan ook een 'Eigen Werkwijze' voor jouw eigen project aangeven.
In basis staat een relatief eenvoudige oplossing geselecteerd, waarbij je met een enkele camera met ingebouwde microfoon een live uitzending verzorgt via een losse pc-encoder. Per project kan je andere keuzes maken, die onder 'Keuzes vooraf' beschreven staan (de Werkwijze-titels linken direct naar deze toelichting).
De handleiding past zich aan op deze projectkeuze. Als je met een enkele camera gaat registreren, krijg je bijvoorbeeld geen informatie over de werking van beeldmixers voorgeschoteld; zo'n apparaat zal dan ook niet op de paklijst staan. Niet van toepassing zijnde tekstdelen worden weg gefilterd; ze worden grijs weergegeven en op eventuele prints zelfs weggelaten.

Kies eventueel ook een Eigen Specialisme

Hoofdstukken voor Eigen SpecialismeEr is nog een tweede manier om het informatieaanbod verder te beperken.
In basis staat geen specialisme geselecteerd en is het een echte multidisciplinaire handleiding. Als je echter alleen een rol als bijvoorbeeld geluidsman in dit project hebt, kun je rechtsonder het specialisme Audio opgeven.
De handleiding past zich dan op een tweede manier aan: je krijgt alleen de hoofdstukken voorgeschoteld waarin informatie over audio is terug te vinden. Niet van toepassing zijnde hoofdstukken worden weg gefilterd; ze worden grijs weergegeven en op eventuele prints zelfs weggelaten. Bij het voor- of achteruit bladeren (pijl-knoppen), worden ze dan ook overgeslagen.

Navigeren

Pijlen voor hoofdstuknavigatieVooraf een paar opmerkingen over de navigatie:

• Je kan met de pijl-knoppen vooruit en achteruit door de hoofdstukken bladeren.
• Je kan een eigen route volgen door met de muis zelf andere hoofdstukken aan te klikken.
• Omdat alle informatie in een enkel document zit, werkt de terug-/backspace-bediening van de browser niet; je komt dan op de website terug die je bezocht voordat je deze handleiding opende.
• Je komt vaak verwijzingen naar andere hoofdstukken of termen uit de begrippenlijst tegen; deze toelichtende tekstdelen komen in een andere kleurstelling over de pagina heen te liggen. Door in het kleurkader te klikken, verdwijnt die tekst weer en kom je terug waar je was.
• Sommige afbeeldingen kennen een 'Zoom'-optie; de vergrotingen komen in een andere kleurstelling over de pagina heen te liggen. Door in het kleurkader te klikken, verdwijnt die afbeelding weer en kom je terug waar je was.
• Omdat de projectkeuzes lang niet allemaal even eenvoudig zijn en soms veel leeswerk vragen, is bij het openen van dit document een basis werkwijze voorgeselecteerd.
• Met een page-refresh wordt de basisinstelling met de eenvoudigste werkwijze zonder specialisme herladen; je komt dan ook terug in dit openingsvenster: het begin van de handleiding.

Streaming video toepassingenColleges, lezingen of evenementen verdienen het soms om vastgelegd en (via internet) 'uitgezonden' te worden. Technisch is het voor iedere onderwijsinstelling binnen handbereik gekomen om zo'n webcast op te zetten. Of het nu om didactische of publicitaire redenen is, via streaming video is het mogelijk om mensen op afstand live deelgenoot te maken en om registraties later opvraagbaar te maken (on demand beschikbaar te stellen).
Met de geavanceerde netwerkvoorzieningen die binnen de instellingen en vanuit SURFnet worden geboden, kan iedereen bij wijze van spreken zijn eigen televisie-omroep in het leven roepen. Het verzorgen van uitzendingen in televisie- of zelfs HDTV-kwaliteit is niet langer voorbehouden aan de zendgemachtigden, en de benodigde budgetten zijn aanzienlijk teruggebracht. Het is eigenlijk verbazingwekkend dat er nog zo weinig gebruik van wordt gemaakt.

Techniek

Streaming video onderscheidt zich van andere videocontent door letterlijk het streaming karakter van de videodata. Het bestand is niet te downloaden; de gegevens 'stromen' van de ene naar de andere computer en worden real time vertoond. Er komt geen tape of dvd aan te pas, maar ook geen compleet videobestand dat doorgegeven kan worden; de videogegevens worden vanuit een server naar een computer verstuurd en on the fly (nog tijdens het binnenstromen) weergegeven. In principe houdt de kijker er ook na afloop geen bestand aan over dat hij nog eens af zou kunnen spelen (de zogeheten progressive download); de stream moet opnieuw bij de server worden opgevraagd.
Aan de productiekant moeten de videobeelden hiertoe gecodeerd worden; de enorme hoeveelheid videodata wordt gedigitaliseerd en gecomprimeerd, zodat met een geringere bandbreedte toch een acceptabel beeld verstuurd kan worden.

{Techniekschets of meer een grap-afbeelding met bijv. stromende videodata via golvende filmstrook}

Noodzaak

Streaming video op YouTube Gebruikmaken van streaming video is bijna onontkoombaar in dit multimediale tijdperk. Hoewel internet in aanvang puur een tekst-medium was, is het gebruik van audio en video inmiddels niet meer weg te denken. Er is vanalles aan gedaan om streaming media mogelijk te maken:.er zijn aparte protocollen gekomen, speciale (streaming) servers, aparte players en uiteenlopende slimme compressietechnieken. Maar bovenal is de bandbreedte in rap tempo toegenomen. Stotterende en vlekkerige uitzendingen op postzegelformaat, hebben intussen plaatsgemaakt voor vertoningen op TV-formaat. En waar eindgebruikers via glasvezel ontsloten zijn, kan zelfs high definition kwaliteit (HD) worden geboden. Het on line toeganklijk maken van eigen videomateriaal begint gemeengoed te worden. Ook de SURFnet doelgroep kan hierin niet achterblijven.

De productie van streaming video is een multidisciplinaire tak van sport waar veel bij komt kijken. Audio, video, netwerk- en computertechnologie, vereisen kennis uit verschillende vakgebieden. Daarnaast is een creatieve inslag wenselijk, moeten producenten zich verdiepen in compositie, kadrering, standpunt en cameradynamiek; maar ook in licht, sfeer en presentatie. Verder zijn vaardigheden uit de communicatiesector gewenst (verdieping in boodschap, doel en doelgroep bijvoorbeeld), als het om meer publicitair gerichte uitzendingen gaat.

Leuk

Voor de makers is het werken met streaming video een uitdagende en veelzijdige klus, waar veel voldoening aan te beleven is. Het is mooi werk om via goed ingezette technologie en de juiste creatieve inslag, anderen te betrekken bij een happening. Andersom is het voor de kijker op afstand fijn om getuige of deelgenoot te kunnen zijn, om bijvoorbeeld onafhankelijk van plaats en tijd en in eigen tempo te kunnen leren. We zijn niet langer afhankelijk van televisie-instanties en omroepbazen om onze doelgroep te kunnen bereiken. De boeiende techniek van streaming media biedt vele mogelijkheden die eerder nauwelijks denkbaar waren.

Lastig

Streaming video is een lastig medium. Los van de creatieve vaardigheden die samenstelling van audiovisuele producties vereisen, geldt voor de streaming techniek dat er een lange keten doorlopen moet worden van diverse processen waarbij verschillende technieken mogelijk zijn. Het vereist een gedegen voorbereiding om alle schakels voldoende onder controle te hebben. Als de complexiteit en kwetsbaarheid van dit proces wordt onderschat, is het een frustrerende bezigheid. Terwijl aan een goede voorbereiding veel plezier te beleven is.

{Cartoon voor leuk en lastig}

SURFnet Video interfaceSURFnet heeft hoge verwachtingen bij de inzet van streaming video binnen de wereld van onderwijs en wetenschap. Ze doet er dan ook veel aan om dit medium te promoten en te faciliteren. Niet in de laatste plaats door zelf het goede voorbeeld te geven. Tientallen registraties van uiteenlopende seminars en bijvoorbeeld alle SURFnet Relatiedagen lezingen zijn live en on demand beschikbaar gesteld, meestal compleet met sheets en ander presentatiemateriaal.
Het netwerk van SURFnet (SURFnet 6) is een van de snelste netwerken ter wereld, waarover uitzendingen mogelijk zijn die de kwaliteit van huiskamertelevisie overtreffen. SURFnet biedt netwerk- en streaming server-technologie, stelt encoding apparatuur beschikbaar en biedt praktische ondersteuning, o.a. in de vorm van publicaties en workshops.

SURFmedia RTV Gids

SURFmedia RTV Gids

Via de RTV Gids biedt SURFmedia toegang tot live en scheduled uitzendingen; het is het internet-TV-station voor hoger onderwijs en onderzoek. De SURFmedia RTV Gids is een dienst om live of voorgeprogrammeerde uitzendingen voor een breed publiek toegankelijk te maken, incidenteel of via een heus eigen 'kanaal'. Producenten kunnen hier de aankondiging van hun uitzendingen plaatsen. Bovendien biedt de website veel informatie over de techniek en de mogelijkheden, waaronder deze handleiding.

SURFmedia Mediatheek

SURFmedia MediatheekVia de Mediatheek biedt SURFmedia toegang tot achteraf opvraagbare uitzendingen (Video On Demand, VOD); het werkt als een catalogus voor alle materiaal op een centrale streaming server. Producenten kunnen er hun videobestanden plaatsen en langs deze weg voor een breed publiek of afgeschermde doelgroep toegankelijk maken. De eindgebruiker kan, door gebruik van meta-data, uitgebreid zoeken in de mediatheek.

Omdat streaming video zo'n uitgebreid gebied van kennis en kunde bestrijkt, is het goed vooraf even de reikwijdte van deze handleiding aan te geven. Ze beschrijft bijna alles wat nodig is om een goede audiovisuele registratie met 'eenvoudige middelen' te maken en deze via SURFnet online toegankelijk te maken, live en on demand. Het is zodoende een omvangrijk document. Er zijn verkorte wegen mogelijk, maar in het totaalpakket zullen vrijwel alle facetten aan bod komen, van voorbereiding, opbouw en registratie, tot publicatie.
De vorm is gericht op praktische toepassing van basisvaardigheden. Het is geen lesmateriaal voor een audiovisueel producent, geen cursus netwerktechnologie; deze instructie poogt de streaming media techniek toegankelijk te maken, zodat meer mensen dit medium voor uiteenlopende doelen zullen inzetten.

We beperken ons qua codeertechnieken voor videocompressie tot Windows Media (voor live en on demand uitzendingen), het formaat dat in SURFmedia in ieder geval wordt ondersteund. Omdat er veel aandacht is voor de feitelijke registratie, en er bijvoorbeeld ook checklists en apparatuurbesprekingen zijn, is er ook voor producenten die voor andere technieken kiezen, veel relevante informatie te vinden.

Doelgroep: De handleiding richt zich in eerste instantie tot docenten, medewerkers en studenten in het hoger en wetenschappelijk onderwijs. We veronderstellen weinig voorkennis waar het om audiovisuele of streaming techniek gaat; wel gaan we uit van enige computervaardigheid, technische en creatieve belangstelling. Streaming video is in de uitvoering redelijk complex; omdat ook de handleiding daar niet voor wegloopt, wordt er best veel gevraagd van de lezer.
Verder veronderstellen we toegang tot benodigde SURFnet faciliteiten, bereikbaarheid van benodigde apparatuur en eventuele ondersteuning vanuit eigen instellings AV-diensten. Ook zullen we wijzen op de mogelijkheid bepaalde taken of projecten uit te besteden.

Waar we in de mannelijke vorm spreken, moet uiteraard ook de vrouwelijke variant gelezen worden. De keuze voor hij en hem is alleen maar gemaakt om de tekst leesbaar te houden.

Tenslotte moet gezegd dat we dit proces alleen vanuit de productiekant benaderen, niet vanuit het kijker perspectief; we zullen dus niet ingaan op client-zaken als benodigde players (Windows Media Player en VideoLAN bijvoorbeeld) e.d.

Structuur

De handleiding is opgezet als interactief document, een stappenplan waardoor verschillende routes zijn af te leggen. Dat kan op basis van een bepaald scenario zijn (door een aantal voorkeuzes te definiëren) of door een bepaald thema te kiezen. Zie daartoe de startpagina Routes kiezen onder Inleiding.
De horizontale menubalken geven een hoofdindeling in werkvolgorde aan, met de volgende delen:

• Keuzes vooraf behandelt belangrijke overwegingen die bij ieder streaming video project gemaakt moeten worden; door ze onder 'Eigen Werkwijze' in de rechterkolom aan te geven, bepaal je de inhoud van deze handleiding.
• Daarna kan de Voorbereiding beginnen. Dit deel biedt vooral veel checklists en aanwijzingen om de kans van slagen te vergroten.
• In Opbouwen wordt de registratieruimte ingericht en alles gereedgemaakt voor de uitzending.
• In Registreren komen handreikingen langs voor goede audio- en videoregistratie, en de codering en archivering van deze data.
• Onder Publiceren staat informatie over het presenteren van de registratie, live en on demand; en over eventuele nabewerking van het materiaal.

Buiten de Inleiding is er nog een Extra deel opgenomen, met veel achtergrondinformatie waarnaar elders in de tekst veelvuldig wordt verwezen. Hierin vind je een begrippenlijst, apparatuurinformatie, overzichten van kabels en stekkers in audio/video-land, en gaan we kort in op video in high definition kwaliteit.

Voorafgaand aan diverse technische overwegingen, is van belang te bedenken wat je met de videoregistratie wilt doen/bereiken. In alle gevallen is het goed even stil te staan bij het doel van de uitzending en bij de doelgroep die je wilt bereiken. Als er commerciële belangen in het spel zijn, moet die analyse nog wat verder gaan. Wat is de missie? Welk effect wil je bereiken? Dat soort vragen. Dit kader is sterk bepalend voor de omvang, de reeks technische keuzes, het benodigde budget, de inzet van eventuele externe partijen et cetera.

Voor een eenvoudige registratie van een docent in een collegezaal, met alleen de bedoeling ook studenten elders het college te kunnen laten volgen, volstaat wellicht een enkele camera (misschien zelfs onbemand, of op afstand bediend). Heel anders wordt het als ook de schermpresentatie van een spreker in beeld moet komen (bij seminars bijvoorbeeld). Is dat nodig voor een goed begrip van de spreker? Als het materiaal bovendien voor een bredere doelgroep beschikbaar wordt gemaakt, zal je hogere eisen aan de kwaliteit willen stellen. Kijkers zijn verwend met televisiebeelden; het eigen imago van de instelling/organisatie kan in het geding komen. Dan komt een registratie met twee of meer camera's in beeld. Dat is zeker wenselijk bij bijvoorbeeld workshops, discussiefora of evenementen, waarbij meer gebeurt dan alleen een enkele spreker volgen; waarbij ook de kijker meerdere invalshoeken (zichtlijnen) nodig heeft om te kunnen volgen wat er gebeurt.

Stel daarom vooraf vast wat de intenties van een uitzending zijn, visualiseer de gebeurtenissen en doorloop daarna de volgende keuzes.

{Cartoon wellicht, met vele vraagtekens/overwegingen}

Goed geluid is een belangrijke factor voor het slagen van een streaming media event. Naarmate er minder in beeld gebeurt (lezingen bijvoorbeeld met alleen talking heads) zullen er hogere eisen aan vooral de verstaanbaarheid gesteld moeten worden.

Voor de geluidsregistratie zijn verschillende mogelijkheden. Als je in de rechterkolom je keuze aanvinkt, is dit bepalend voor diverse vervolgstappen en lijsten elders in de handleiding.

Cameramicrofoon

In veel camera's zit een microfoon ingebouwd, of wordt er een meegeleverd die rechtstreeks op de camera te monteren is. Dat biedt de eenvoudigste optie voor audioregistratie, maar is eigenlijk alleen werkbaar als er veel visuele informatie is (en de verstaanbaarheid daarmee wat minder belangrijk is). De kwaliteit van de gemiddelde cameramicrofoon is niet al te best. Met de los meegeleverde richtmicrofoons is het beter gesteld; vaak sta je daarmee echter te ver van het onderwerp af.

Losse microfoon

Met een losse microfoon kan je dicht bij de audiobron komen en zo, met een kabel of zender, beter verstaanbaar geluid de camera inbrengen. Je kan dat vaak ook rechtstreeks op een eventuele beeldmixer inpluggen. Zolang er weinig bronnen te registreren zijn, heb je dus niet per se een audiomixer nodig (al biedt die wel meer mogelijkheden om beter geluid te registreren).

Zaalmix

In veel gevallen kan je een reeds bestaande zaalaudiovoorziening gebruiken; of door anderen geregelde (ingehuurde) voorzieningen. Gewoonlijk zijn anderen dan verantwoordelijk voor het aansluiten, instellen en mixen van microfoons en eventuele andere audiobronnen (laptops/computers, dvd-/cd-/MP3-players, live muziek e.d.). De mengtafel moet dan nog wel over een extra uitgang beschikken, waarop je de streaming encoder (of back-up-recorder) kunt aansluiten; de kwaliteit van dit signaal moet uiteraard in orde zijn.
Idealiter wordt die zaalaudiomixer live bediend door een geluidstechnicus, of staat hij binnen handbereik voor eigen bediening, omdat er voor goede verstaanbaarheid vaak correcties nodig zijn tijdens het event, zeker bij wisselende sprekers.

Eigen mix

Als er geen audiovoorzieningen (geregeld) zijn, of als je alles zelf in de hand wilt houden, kan je de apparatuur en bediening ook zelf regelen. Daarmee zijn de signalen van meerdere microfoons en eventuele andere audiobronnen te mixen (laptops/computers, dvd-/cd-/MP3-players, live muziek e.d.).
Goed geluid registreren is een vak apart en vereist veel extra apparatuur. Het is wel prettig om juist op dit belangrijke punt niet afhankelijk te zijn van derden; aan de andere kant moet je wel weten waar je aan begint.

Bij dynamische evenementen (feestelijke opening, een wedstrijd et cetera) is goede cameravoering vanuit meerdere gezichtspunten van groot belang om de kijker goed te kunnen laten volgen wat er gebeurt; deze mist immers het overzicht dat je in de zaal hebt, en daarmee vaak de context waarin dingen gebeuren. Verder moet je als producent overwegen of de kijker op afstand de informatie van eventuele schermpresentaties óók nodig heeft (met bijvoorbeeld PowerPoint-sheets). Als het aantal beelden gering is en de leesbaarheid niet al te belangrijk, zou je een extra camera op het scherm kunnen richten; in andere gevallen is echter extra apparatuur nodig om ook die schermprojecties bij de kijker te kunnen brengen.

Voor de beeldregistratie zijn verschillende mogelijkheden, die eventueel te combineren zijn. Als je in de rechterkolom je keuze(s) aanvinkt, is dit bepalend voor diverse vervolgstappen en lijsten elders in de handleiding.

Enkele camera

Met één camera is maar heel beperkt vast te leggen wat er gebeurt. Het is een eenvoudige oplossing (je kan met een wideshot de camera zelfs onbemand laten zijn of alleen maar een webcam neerzetten), maar het biedt weinig mogelijkheden om de kijker bij het event of onderwerp van gesprek te betrekken. Vaak biedt het zicht van één camera gewoon te weinig informatie om gebeurtenissen te kunnen duiden. De verleiding is dan groot veel in en uit te zoomen en de camera regelmatig andere kanten op te draaien (pan en tilt). Dergelijke camerabewegingen zijn echter vermoeiend en storend voor de kijker. Omdat de encoder dergelijke beeldveranderingen vaak niet bij kan benen, wordt (vooral bij videostromen voor lage bandbreedte) de beeldkwaliteit doorgaans belabberd.

Beeldmix

Het vergt veel extra apparatuur en een 'beeldregisseur' die de beelden goed kan kiezen en mixen, maar met een meer-cameraregistratie kan je beter tot een boeiende en duidelijke registratie komen. Je krijgt meer afwisseling in standpunten en beeldkaders. Soms is het domweg noodzakelijk met meer camera's te werken; bij een intensief tweegesprek bijvoorbeeld, een discussie met panelleden en publiek et cetera.
Andersom is meer niet altijd beter. Het is zinvol vooraf in cameralijnen te denken en je af te vragen wat de kijker werkelijk nodig heeft om te kunnen volgen wat er waar gebeurt. Je moet de personages in het gezicht kunnen kijken en af een toe een overzichtshot hebben om de kijker betrokken te houden.
In een beeldmix kan je ook andere bronnen meenemen: onderstaande oplossingen voor zaalprojectie bijvoorbeeld, maar ook dvd-/hdd-/video-players e.d.

Pc-projectie via scanconverter

Met een goede scanconverter zijn de beamer-beelden (meestal VGA-signaal van een computer) om te zetten naar een 'normaal' videosignaal (volgens PAL-normen) waar de beeldmixer of encoder weer mee overweg kan. Het is dan aan de beeldregisseur om de beelden, waar nodig, mee te mixen.
Deze oplossing vereist een goede en goed geconfigureerde scanconverter. Er treedt kwaliteitsverlies op, maar het meeste bronmateriaal komt heel acceptabel over. De conversie die de scanconverter moet maken, is vooral in de scherpte vaak kwetsbaar; en bij veel apparaten schieten de instelmogelijkheden tekort.

Pc-projectie via monitor

Door het projectiesignaal (meestal VGA-signaal van een computer) te splitten, kan het tegelijk op een extra monitor worden geprojecteerd. Met een bijzondere opstelling is dit beeld via een extra camera te registreren en aan de beeldmixer door te geven. Het is dan aan de beeldregisseur om de beelden waar nodig mee te mixen.
De extra apparatuur moet nauwkeurig worden opgesteld (camera recht voor het scherm, precies gekadreerd en handmatig ingesteld) en de opstelling is erg stootgevoelig (zolang er geen vast kastje/kistje voor wordt gebouwd). Er treedt uiteraard kwaliteitsverlies op, maar het meeste bronmateriaal komt heel acceptabel over. Met goede apparatuur is de scherpte meestal beter dan een scanconverter kan bewerkstelligen; de kleurscheiding en helderheid is meestal juist wat lastiger.

 
Alternatieven

Er bestaan uiteenlopende mogelijkheden en applicaties om schermpresentaties in aparte deelvensters mee te nemen; ze vallen buiten het bestek van deze handleiding. Fraai is zonder meer dat de kijker dan niet langer afhankelijk is van de keuze van de beeldregisseur; hij kan beide beelden tegelijk zien. Jammer is dat er vaak heel wat haken en ogen kleven aan de geboden oplossingen.

Een live uitzending geeft het gevoel 'erbij te zijn'. Dat is vooral bij bijzondere evenementen (een feestelijke opening of afsluiting bijvoorbeeld, een jubileum et cetera) van belang. Dat is een gevoelskwestie; duidelijk is dat zoiets voor een sportwedstrijd heel anders ligt dan voor een lezing over een technisch onderwerp.
Bij on demand materiaal ontbreekt vaak dat 'meebeleven'. Soms is 'herbeleven' (of jezelf terugzien) nog een item, maar meestal zal het om informatievoorziening gaan: willen weten wat er op een bepaald moment gebeurde, of bijvoorbeeld willen leren over een besproken onderwerp.

Voor het beschikbaar stellen van de registratie zijn verschillende mogelijkheden, die eventueel te combineren zijn.  Als je in de rechterkolom je keuze(s) aanvinkt, is dit bepalend voor diverse vervolgstappen en lijsten elders in de handleiding.

Live via pc-encoder

Zolang een uitzending in Windows Media volstaat, biedt de inzet van een pc-encoder de meest flexibele oplossing. De computer met capture-voorziening kan de videodata live naar de streaming server sturen, maar ook meteen een archiefbestand voor on demand gebruik aanmaken (zie volgende optie). Het coderen gebeurt lokaal, zo dicht mogelijk bij de bron. De videostroom kan tegelijk in meerdere kwaliteiten (bitrates) via de streaming server worden 'uitgezonden'. Je kan ze via weblinks toegankelijk maken.

Overwegingen

On demand via live archivering door pc-encoder

Zolang een uitzending in Windows Media volstaat, ligt het voor de hand om de pc-encoder ook meteen archiefbestanden aan te laten maken. Deze zijn voor on demand gebruik na afloop meteen naar de server te uploaden. De on demand files hebben dan precies dezelfde kenmerken als de live data.

Overwegingen

On demand via back-up door losse recorder

Het is aan te raden sowieso een back-up-tape mee te laten draaien. Computers laten het nu eenmaal vaker afweten dan videorecorders. Zo'n back-up kan als bron dienen voor achteraf coderen, ook als in de toekomst mogelijk andere formaten de norm worden.
Een videorecorder is natuurlijk ook in te zetten als er geen live uitzending wenselijk is. Het is een compacte, betrouwbare en relatief eenvoudige manier om een registratie vast te leggen. Wel vereist deze methode altijd nabewerking.

Overwegingen

Aan een videodatastroom zijn heel wat variabelen in te stellen die van invloed zijn op de kwaliteit (getrouwe weergave) enerzijds en de benodigde bandbreedte anderzijds. Het is de kunst om een goede balans te vinden. We lopen hier alleen de criteria langs die juist vooraf even overwogen moeten worden; andere settings komen in de opbouwfase aan bod.

Bandbreedte

BandbreedteBandbreedte

Een belangrijke en lastige afweging is de bandbreedte waarmee je rekening gaat houden. Die wordt bepaald door enerzijds de capaciteit van de upstream, anderzijds de veronderstelde capaciteit van de downstream bij de eindgebruiker. De praktisch haalbare waarden liggen bovendien vaak ver onder de theoretisch haalbare waarden.

Upstream

Bij live uitzendingen is belangrijk om na te gaan welke bandbreedte op de locatie beschikbaar is voor het verkeer naar buiten. Toezeggingen van providers en lokale netwerkbeheeerders zijn vaak erg riant; netwerkapparatuur kan onbedoelde vertragingen opleveren, de capaciteit moet gedeeld worden met ander opwaarts verkeer binnen hetzelfde netwerk, en er is een zekere overhead ruimte nodig. Vaak is zo'n video-uitzending de eerste kritische situatie waarmee de uploadcapaciteit werkelijk op de proef wordt gesteld, zodat je nooit van de theoretische waarden uit mag gaan die we hier noemen en die je op locatie tegenkomt. Als de bandbreedte niet riant is, zijn tests noodzakelijk en moet er de bereidheid zijn ander netwerkverkeer stil te leggen tijdens de uitzending (overleg met lokale netwerkbeheerder).
Voor 'gewone' live uitzendingen met een bruikbare resolutie is een uplink van minimaal 500 kbit/s nodig.
Voor live uitzendingen in HDTV-resolutie is een uplink van 10 Mbit/s wenselijk.
Bij on demand uitzendingen gelden deze problemen niet. De SURFnet streaming server is direct aangesloten op het breedbandige netwerk van SURFnet. Dan tellen alleen beperkingen aan de kant van de ontvanger, in de downstream dus.

Downstream

Aan de gebruikerskant is maar net de vraag met wie je rekening wilt houden. Het lijkt niet langer zinvol ook een stroompje aan te bieden voor mensen achter een ISDN-modem. Hun aandeel is minimaal, en als ze vaker video zouden kijken, waren ze uit kostenoverweging inmiddels wel overgestapt naar ADSL of kabel (langer via ISDN inbellen, is doorgaans immers duurder dan de kosten van een basis ADSL/kabel-abonnement). De onderkant kunnen we dus op 1 Mbit/s downstream leggen (in praktijk pakweg 700 kbit/s); en daar is gelukkig al een aardig filmpje mee te kijken. Voor snellere ADSL- en kabelvarianten kan de lat wat hoger liggen. En voor kijkers binnen de op SURFnet aangesloten instellingen, zitten beperkingen eigenlijk alleen nog in de lokale infrastructuur. Het is veilig om onder de 15 Mbit/s te blijven (alleen relevant voor HDTV-uitzendingen) en voor multicast uitzendingen te kiezen.

Video coderen

Bitrate Video coderen

De benodigde bandbreedte hangt nauw samen met de bitrates van de uitzending. In Windows Media formaat is een uitzending in meerdere bitrates tegelijk te realiseren (multiple bitrate). Aan de uplink-kant is de benodigde bandbreedte dan een optelsom van de gekozen datastroompjes, plus een procent of twintig overhead. Aan de downstream-kant is dat de laagste bitrate, plus eveneens zo'n twintig procent overhead.

Voor de '1 Mbit/s kijkers' (onderkant ADSL) zou een bitrate van 750 kbit/s net goed afspeelbaar moeten zijn, al is het veiliger om iets lager te gaan zitten. Als het onderweg tegenzit, of als de gebruiker nog andere downstream genereert, zal de videovertoning frames laten wegvallen en uiteindelijk echt gaan haperen (omdat ook de buffer in de afspeelsoftware niet voldoende bevoorraad kan worden).
Naast deze 'onderstroom' kan je bijvoorbeeld nog een stroom van 1500 kbit/s (1,5 Mbit/s) meesturen, zodat de kijkers met een hogere bandbreedte een beter beeld krijgen. Het moet wel eerst zeker zijn dat de pc-encoder dit extra rekenwerk aankan.

De bitrate wordt door diverse variabelen beïnvloed, waarvan de belangrijkste resolutie en framerate zijn.

Resolutie

Op een schermpje van 320 pixels breed, zijn de meeste events voldoende goed te volgen. Als detailscherpte belangrijk wordt, vanwege de leesbaarheid van mee gestreamde sheets bijvoorbeeld, wordt een schermomvang van 720*576 pixels interessanter. Dat is het formaat van televisie volgens de PAL-normen; ook het formaat waarmee gewoonlijk wordt opgenomen.
Zo'n groter videobeeld vergt een fors hogere bandbreedte; aan iedere extra pixel moeten drie kleurwaarden worden meegegeven die allemaal extra bits vergen. Toch is met een bitrate van 750 kbit/s nog net een aardig beeld in die SD-resolutie (standard definition, PAL-formaat) neer te zetten, als de framerate wat lager gehouden kan worden.

Framerate

Het aantal beelden per seconde bepaalt hoe vloeiend wij de videovertoning ervaren. Bij 25 beelden per seconde (zoals bij PAL-televisie) kunnen onze ogen het onderscheid tussen de afzonderlijke beelden niet meer waarnemen. Voor alleen computergebruik en bij snelle acties zou een instelling op 30 beelden per seconde interessant kunnen zijn. Andersom is interessant dat we bij niet al te veel beweging in het beeld, ook met 20 beelden per seconde genoegen kunnen nemen.
Vanzelfsprekend neemt de bandbreedte toe naarmate er meer beelden per seconde verstuurd moeten worden.

Geluidskwaliteit

Ook de gewenste geluidskwaliteit is van invloed op de bandbreedte. Er kan bijvoorbeeld een reden zijn om per se stereo te willen uitzenden, maar meestal zal mono volstaan, al is het maar omdat de stereobeleving van de gemiddelde pc-speakerset niet erg bijzonder is. High resolution audio (24-bit, 96 kHz) en zelfs multichannel audio is mogelijk, maar meestal volstaat geluid in cd-kwaliteit (16-bit, 44kHz). Andersom is ook een uitzending in FM-kwaliteit denkbaar (8-bit, 22kHz).
Hogere geluidskwaliteit kost uiteraard meer bandbreedte, en zal bij de lagere bitrates dus ten koste moeten gaan van de videokwaliteit.

Het verzorgen van een goede televisie-uitzending, was tot nog niet zo lang geleden een onbetaalbare kwestie. Er moesten cameramensen, geluidstechnici, belichters, een beeldregisseur en uiteenlopende assistenten voor worden ingehuurd, er werd meters kabel uitgerold en er kwam een regiewagen voorrijden. En dan hebben we het alleen nog over de praktische uitvoering.

Vandaag de dag zijn eenvoudige lowbudget oplossingen mogelijk. Met desnoods de eerste de beste consumentencamera en een goede laptop-encoder, kan je bijna kosteloos morgen al draaien.

Toch zullen er veel gevallen zijn waarin de kwaliteit van de uitzending niet uit het oog verloren mag worden. Algauw zal je ervoor kiezen met meer mensen en (geavanceerdere) apparatuur te willen werken. Met goede voorbereiding, een heldere taakverdeling, geschikte mensen en de juiste apparatuur, kan je een heel eind komen; zeker als er een audiovisuele dienst binnen je instelling is, die met spullen en bediening kan helpen.

Uitbesteden of zelf doen?

Als het aantal producties op jaarbasis gering is, zal uitbesteding van de klus of onderdelen daarvan in beeld kunnen komen. Er zijn inmiddels verschillende partijen die het hele traject op zich kunnen nemen; grote clubs als DutchView, maar ook kleinere bedrijfjes als Joris Lange TBP waar SURFnet nu al vele jaren mee samenwerkt.
De grotere bedrijven nemen 'net als vroeger', een complete regiewagen mee en hebben voor iedere taak een eigen specialist op de set. De kleinere organisaties brengen alleen alle benodigde apparatuur mee naar binnen en klaren de klus gewoonlijk met minder mensen die multifunctioneler inzetbaar zijn.
Omdat de kosten hoog kunnen oplopen (vooral door de benodigde voorbereidingstijd), kan het ook een overweging zijn slechts delen van het project uit te besteden. 'Losse' cameramensen en geluidstechnici bijvoorbeeld zijn relatief gemakkelijk en betaalbaar te vinden. Daar kleeft wel het risico aan met een slecht op elkaar ingespeeld team te moeten werken.

Het mooist is natuurlijk om alles van a tot z in eigen hand te regelen, of met de eigen audiovisuele dienst samen te werken. Dat vergt een forse leercurve en de bereidheid door schade en schande wijs te worden. Maar als er meer uitzendingen te verwachten zijn, kan het de investering zeker waard zijn.
De overweging uitbesteden/zelf doen, is naast een budgettaire kwestie vooral een risicoafweging. Hoe groot is het belang van een geslaagde uitzending?

Een tussenoplossing is nog om de eerste grotere projecten in samenwerking met een professionele partij te doen. Dat verkort de leerweg, als die partij tenminste bereid is een project werkelijk samen aan te pakken en je deelgenoot te maken van dit fraaie medium.

Bij veelvuldig gebruik kan het ten slotte ook interessant zijn eens te kijken naar geautomatiseerde systemen in vaste opstellingen. Er bestaan op afstand bedienbare camera's, en camera's die bewegende objecten automatisch volgen, om maar eens wat te noemen.

Er komt nogal wat kijken bij het opzetten van een streaming video uitzending; dat vraagt om tijdige en grondige voorbereiding. Omdat je voor een audiovisuele registratie erg afhankelijk bent van gebeurtenissen in de zaal, heb je naast registratie- ook met een aantal presentatieaspecten te maken; ook dus met uiteenlopende partijen buiten het eigen productieteam. In de voorbereiding zal je dat verschillende keren tegenkomen.

Waar van 'Productieteam' wordt gesproken, wordt het AV-team bedoeld dat de audiovisuele registratie gaat verzorgen.
De mensen die de bijeenkomst organiseren worden met 'Evenementorganisatie' aangeduid.

Het is erg belangrijk de locatie vooraf te bezoeken, een opstelling uit te denken en in te schatten hoe er het best gewerkt kan worden. Een goede plattegrond is wenselijk, compleet met de zaalindeling die anderen bij deze bijeenkomst voor ogen staat. Meestal is overleg met de organisatie (van bijvoorbeeld de lezing of het evenement) nodig.
De meeste risico's van een streaming video registratie zijn af te vangen door vooraf domweg alles te testen. Als er beperkt tijd is, weet dan dat de grootste risico's bij audio (slecht signaal of bromgeluid) en netwerk (beperkte capaciteit of configuratieproblemen) liggen.

Ter ondersteuning hebben we een checklist samengesteld die in veel gevallen als vertrekpunt kan dienen. Het is handig om wat aantekeningen, misschien wat foto's en zeker wat schetsen te maken. De lijst is apart uit te printen en bevat alleen de items die samenhangen met de selecties bij jouw 'Eigen Werkwijze'.
Zie ook Zaalopstelling onder Opbouwen.

Zeker bij meer-cameraregistraties is er flink wat apparatuur en kabelwerk nodig. Een goede paklijst is dan ook onontbeerlijk. Ter ondersteuning hebben we een paklijst samengesteld die in veel gevallen als vertrekpunt kan dienen. Uiteraard moet deze op ieder individueel project worden aangepast.

Veel van de genoemde apparatuur en kabelwerk wordt in het slotdeel van deze handleiding besproken. Vanuit de paklijst wordt regelmatig naar deze toelichting verwezen. Het is niet altijd eenvoudig de juiste camera en microfoon te kiezen en de spullen op een goede manier met elkaar te verbinden.

De lijst biedt ruimte voor toelichting (eigen keuze voor type apparaat of kabel bijvoorbeeld) en duiding van verantwoordelijkheid (voor aanwezigheid van de juiste spullen). De lijst is apart uit te printen en bevat alleen de spullen die samenhangen met de selecties bij jouw 'Eigen Werkwijze'.

Veel instellingen hebben een eigen audiovisuele dienst waar benodigde spullen te leen zijn. Anders zijn er talrijke verhuurbedrijven waar vaak wel tijdig gereserveerd moet worden. Voor werkzaamheden die worden uitbesteed, geldt meestal dat de uitvoerende partij zelf de voor die taken benodigde apparatuur meeneemt. Bij frequent gebruik (meer dan circa twintig keer), is eigen aanschaf van apparatuur te overwegen.
Het is in alle gevallen raadzaam van alle kabelwerk ook reservekabels mee te nemen.

Zie voor eventuele toelichting en keuzehulp: Audio / Video / Coderen en archiveren bij Apparatuur onder Extra.

 
serversVoor videoweergave via internet zijn over het algemeen twee servers nodig: een webserver met de webpagina die een link naar de videodata presenteert (die de videodata aanroept), en een streaming server die de videodata naar de ontvanger stuurt (die de videodata doet 'stromen').
Op beide servers is enige voorbereiding nodig, afhankelijk van het type uitzending; dat wordt hierna besproken.
 

Meestal bestaat de zaalopstelling uit een podium, enkele zitvakken met stoelen voor publiek, wat loopruimte, en als je geluk hebt wat werkruimte. Voor camera's, maar vooral voor de regiewerkplek moet voldoende ruimte op gunstige plaatsen worden vrijgemaakt. Vaak moet je vooraf enkele publieksstoelen verwijderen of 'reserveren'.

Regie

Vanuit de regie heb je bij voorkeur goed zicht op het podium (of anderszins de plek 'waar het gebeurt') en de zaal (het publiek en eventuele andere plekken waar ook 'iets gebeurt'). Andersom moet de plek zo gekozen worden dat het publiek zo min mogelijk hinder en afleiding ondervindt.
Het goede overzicht is vooral belangrijk bij meer-cameraregistraties om als beeldregisseur te kunnen anticiperen op dingen die staan te gebeuren. Dat is van belang voor zinvolle aansturing van de cameramensen en voor juiste timing van het mixmoment.

Idealiter zit de regie in een eigen ruimte achter glas; dan kan de beeldregisseur instructies door de portofoon roepen zonder het publiek te storen. In andere gevallen moet visuele communicatie met de cameramensen mogelijk zijn; je moet het dan volledig van gebaren en blikken hebben.

Op de werkplek moet een riante tafel komen waar alle apparatuur op en onder past. Met name mengtafels en monitoren nemen vaak veel ruimte in.
Als de tafel erg in het zicht staat, is het aardig deze van een 'rok' te voorzien als alles eenmaal staat. Vooral door de forse kabelkluwen 'weg te kleden', ziet het er al een stuk rustiger uit.

Camera

Voor de cameraplaatsing geldt dat er voldoende werkruimte moet zijn met goede zichtlijnen. Gewoonlijk stáát de cameraman en moet hij bij wijze van spreken een rondje om zijn statief heen kunnen lopen, om beelden in verschillende richtingen te kunnen maken. Idealiter heeft hij ook goed zicht op de beeldregie, omdat veel communicatie visueel zal plaatsvinden. Het aanwezige publiek wil ook graag goed zicht op het podium, zodat er vaak een compromis moet worden gezocht.

Probeer in te schatten waar en hoe de hoofdonderwerpen zich bewegen; of deze dan niet alsmaar 'langs de camera heenkijken' of er zelfs van wegkijken; en of er niet al te veel storende elementen in beeld komen vanuit de gekozen camerapositie.

Podium

Meestal vindt de eigenlijke happening op een podium plaats. De indeling daarvan is nauw verbonden met de camerapositionering. Let vooral op storende lijnen of objecten in de achtergrond.
Voor sprekers met sheets geldt over het algemeen dat er een sterke voorkeursopstelling is, met vanuit de zaal gezien de spreker links op het podium en de schermpresentatie in het midden of rechts. Dat is voor het camerabeeld, maar ook voor de zaal prettiger.
Overigens is de podiumopstelling vaak een compromis, waarin het beeld voor de zaal gewoonlijk zwaarder weegt dan het beeld voor de camera. Diverse elementen worden in videobeeld echter eerder en sterker als storend ervaren dan in de zaal zelf.

Licht

Waar mogelijk moet er aan de verlichting worden gesleuteld. Alles wat in beeld moet komen, verdient een mooie uitlichting. Op bestaande podia is dat meestal goed te regelen. Als je ook zaalshots nodig hebt, zal ook daar enig zaallicht aan moeten staan; dat mag andersom de beamer-projectie niet te veel verstoren.

Het kan nodig zijn extra lampen op statief in de zaal te plaatsen, maar dit worden algauw wankele en gevaarlijk hete installaties. Bovendien is het lang niet altijd makkelijk ze netjes buiten beeld te houden.

Voor het opbouwen van de audiovoorzieningen hebben we een opbouwplan samengesteld dat in verschillende situaties als vertrekpunt kan dienen. Uiteraard moet de werkwijze voor ieder individueel project worden aangepast.
Het opbouwplan is apart uit te printen en toegespitst op de selecties bij jouw 'Eigen Werkwijze'; de opbouwschets wordt door een bug in Firefox helaas niet compleet afgedrukt in die browser.
Zie voor toelichting op apparatuur, kabels en connectoren: Audio bij Apparatuur en Audio bij Verbindingen onder Extra.

Voor het opbouwen van de videovoorzieningen hebben we een opbouwplan samengesteld dat in verschillende situaties als vertrekpunt kan dienen. Uiteraard moet de werkwijze voor ieder individueel project worden aangepast.
Het opbouwplan is apart uit te printen en toegespitst op de selecties bij jouw 'Eigen Werkwijze'; de opbouwschets wordt door een bug in Firefox helaas niet compleet afgedrukt in die browser.
Zie voor toelichting op apparatuur, kabels en connectoren: Video bij Apparatuur en Video bij Verbindingen onder Extra.

Voor het opbouwen van de voorzieningen voor coderen en archiveren hebben we een opbouwplan samengesteld dat in verschillende situaties als vertrekpunt kan dienen. Uiteraard moet de werkwijze voor ieder individueel project worden aangepast.
Het opbouwplan is apart uit te printen en toegespitst op de selecties bij jouw 'Eigen Werkwijze'.
Zie voor toelichting op apparatuur: Coderen en archiveren bij Apparatuur onder Extra.

Als alles opgesteld en aangesloten is, wordt het spannend. Regelmatig blijken (vaak onverwachte) onderdelen van de streaming keten verkeerd of niet te functioneren. Die kans is uiteraard kleiner in een eenvoudige setup. Maar ook dan is een testprocedure nodig.

Je kan bij het eind beginnen: bij een live uitzending is de ultieme check of de uitzending daadwerkelijk op te vragen en te bekijken is. Als dat klopt, is de kans groot dat het eerder in de keten allemaal wel op orde is. Je zal echter ook de back-up-voorziening nog even moeten testen (stukje opnemen en terugkijken en -luisteren).

Voor de hand liggender is echter dat je de stappen van het opbouwplan stuk voor stuk langsloopt en checkt of beeld en geluid goed doorkomen.

'Goede audio' betekent helder en duidelijk 'verstaanbaar' geluid, ontdaan van zoveel mogelijk bijgeluiden. Daartoe zijn goede microfoons nodig, en juist gebruik van deze registratie-instrumenten; maar vooral ook de juiste niveau-instellingen in het verwerkingsproces van de audiosignalen. Niveau is alles waar het om draait bij geluidsregistratie. Niet te hard en niet te zacht, dat moet op ieder apparaat in de keten, van voor naar achter, nauwkeurig worden ingesteld. Dat begint bij de audiomixer, als er met meer microfoons of audiobronnen wordt gewerkt. En het eindigt bij de instelling van het opnameniveau op de uiteindelijke registratie-apparatuur.

Mixagetechniek

{Afhankelijk van audioselectie:} Een audiomixer wordt gebruikt om audiosignalen te routeren, signaalniveaus (in- en uitgaand) in te stellen en de verschillende signalen in balans te brengen. Ze zijn er in vele soorten en maten, maar doen in basis allemaal hetzelfde. Ook de naamgeving voor dezelfde onderdelen, wil nog wel eens verschillen. Hieronder volgen de belangrijkste instelmogelijkheden met de meest voorkomende terminologie.

Er is een paneel met ingangen waarop we microfoons of andere geluidsbronnen kunnen aansluiten (die twee hebben een verschillend niveau en moeten daarom vaak in aparte ingangen worden geplugd; anders wordt met een schakelaar ingesteld of het om Mic- of Line-signaal moet gaan). Voor ieder 'kanaal' moet het juiste ingangsniveau worden ingesteld. Meestal kan dat met de trim-knop (ook wel level of sense genoemd) in de zogeheten solo-mode. Met faders (op eenvoudige mixers ook wel draaiknoppen) is vervolgens de onderlinge balans te bepalen, door de mate van versterking per kanaal in te stellen.
Verder tref je vaak een bonte reeks knopjes om bijvoorbeeld de klankkleur per kanaal te beïnvloeden (equalizing), of de links/rechts-balans aan te passen (panning).
Voor microfoonkanalen is er vaak nog een Low cut switch (ook wel High pass filter of laag-af filter genoemd) in te schakelen. Dit is voor spraak erg zinvol; door de lage frequenties (meestal onder de 75Hz) weg te filteren, houd je een helderder microfoongeluid over. Rommelende geluiden worden hierdoor minder storend weergegeven, terwijl we in de menselijke stem die lage frequenties doorgaans best kunnen missen.

Dan is er een paneel met uitgangen waarop het uitgangsniveau is in te stellen. Veel panelen hebben aparte regelbare uitgangen voor bijvoorbeeld de zaalinstallatie (speakers en versterker), een monitorinstallatie (idem voor bijvoorbeeld de regieruimte) en een hoofdtelefoon. Sommige mengtafels bieden nog uiteenlopende mogelijkheden om individuele kanalen naar aparte uitgangen door te schakelen; maar dat is voor ons doel alleen van belang als het aantal uitgangen tekortschiet.

Het is noodzakelijk om in de handleiding van de fabrikant na te gaan wat een juiste instelprocedure voor betreffende mixer is.
Meer informatie tref je ook in Audiomixer (in Audio bij Apparatuur onder Extra).

Luisteren

Helaas kunnen we er niet vanuit gaan dat een eenmaal ingestelde audiomixer voldoet voor de rest van de happening. Sprekers worden onderweg bijvoorbeeld moe of enthousiast, waardoor de dynamiek en klankkleur kan veranderen. Bovendien heb je meestal met wisselende sprekers te maken. Via de zaalversterking lijken de meeste verschillen minimaal. Voor de uitzending is echter belangrijk via een goed afsluitende hoofdtelefoon regelmatig kritisch te luisteren naar de kwaliteit van de geluidsregistratie. Zorg één is het registratieniveau (dat ook visueel controleerbaar is), maar ook een kleine aanpassing van de klankkleur kan soms een beduidend beter verstaanbaar geluid opleveren.

'Goed beeld' betekent dat het onderwerp mooi uitgelicht moet zijn, dat de kleur en belichting kloppen, dat de scherpte (-diepte) in orde is, maar ook dat de kadrering, het standpunt en de compositie prettig ogen. Voor eventuele weergave van schermpresentaties, geldt natuurlijk dat deze zinvol en leesbaar moet zijn. Een voor het geheel wil je een fijne mixage die 'meebeleven op afstand' mogelijk maakt.

Dit vereist goede apparatuur en juist gebruik van deze instrumenten, maar ook het talent om mooi beeld te kunnen maken; om te kijken en te vertalen naar de kijker.
Naarmate je de techniek beter in de vingers hebt, is er meer ruimte om beter beeld en boeiender dynamiek te realiseren.

Voor streaming video is goed beeld extra belangrijk. Het moet helder, kleurrijk en scherp zijn om het beeld op een bruikbare manier te kunnen coderen. Slecht bronmateriaal levert meestal een vage 'modderstroom' op, waar maar weinig mensen naar blijven kijken.

Mixagetechniek

{Afhankelijk van videoselectie:} Een videomixer wordt gebruikt om videosignalen te mixen. Dat kan met harde overgangen (hard-cut switch), met overvloeiers (cross-fades), of met allerlei effecten (wipes en effects). De beeldmixers zijn er in soorten en maten, maar doen in basis hetzelfde.

Gewoonlijk hebben ze twee, vier of acht ingangen, waar vaak maar weinig aan in te stellen is. Het eigenlijke mixen gebeurt doorgaans maar met twee van die bronnen; je moet vooraf selecteren welke dat worden.
Ook geluid leiden we door de beeldmixer, omdat de digitale beeldmixage vaak enige vertraging veroorzaakt. De beeldmixer zorgt dat audio en video toch weer synchroon naar buiten komen. Voor het overige is het audiogedeelte van videomixers doorgaans weinig bruikbaar.

Aan alle beeldsignalen moet een preview-monitor hangen (waarop het ongemixte camerabeeld wordt weergegeven), zodat je als beeldregisseur kan kiezen hoe en wanneer je de beste beelden voor kunt zetten. Bovendien biedt dat preview-beeld de mogelijkheid om cameramensen zinvol aan te sturen.

Kijken en kiezen, dat is waar het op aan komt. En daarbij moet je flink op de stoel van de kijker gaan zitten. Die mist het zicht op de ruimte, en heeft dus af-en-toe een overzichtsbeeld nodig om zich te oriënteren, en overgangen die hem meenemen. Dat is een hele kunst.
Om de kijker te helpen, kan het zinvol zijn de hoek tussen de verschillende cameralijnen klein te houden. Een belangrijk hulpmiddel is om met verschillende camera's aan een kant van de zogeheten 'as' te blijven. Dat is de denkbeeldige lijn die van het hoofdonderwerp uitgaat, gebaseerd op de communicatie- en kijkrichting. Heilig is dat niet; wel dat je je altijd moet afvragen of de kijker geen oriëntatieproblemen krijgt.

Het is noodzakelijk om in de handleiding van de fabrikant na te gaan wat een juiste bedieningsprocedure voor betreffende mixer is.
Meer informatie tref je ook in Beeldmixer (in Video bij Apparatuur onder Extra).

Selectie

Meestal zijn er twee knoppenrijen ('bussen') waarop we het videokanaal kunnen selecteren. Op de ene bus (vaak 'main source' of 'live' genoemd) staat het actieve beeld geselecteerd, terwijl je op de andere bus (vaak 'sub source' of 'next' genoemd) kunt aangeven welk van de bronnen bij de volgende mix/wipe actief wordt. Voor harde overgangen kan je vaak volstaan met schakelen binnen de actieve bus.
Op de preview-monitoren wordt via een soort stoplicht-lampje (tally light) vaak met rood aangegeven welke bron actief is; en met geel welke stand-by staat.

Video mixer

Beelden moeten met elkaar matchen, maar vooral ook met de gebeurtenis. Meestal wil je bijvoorbeeld wat je hoort ook in beeld hebben. Anders raak je als kijker makkelijk in verwarring.
Zo zal je bij sheets vaak de overgangen tussen sheets in beeld brengen, maar vooral ook op momenten dat de spreker er aan refereert. Er moet voldoende tijd zijn om de op dat moment benodigde informatie ook werkelijk op te kunnen nemen. Als beeldregisseur moet je goed contact hebben met je eigen kijkgedrag en dit kunnen vertalen naar logische beeldmixage.

Afwisseling

De kijker ervaart het gebruik van veel camerabewegingen doorgaans als onrustig, en heeft liever afwisseling in uitsneden. Ook daar is natuurlijk onderzoek naar gedaan, en dan blijkt dat we de volgende verhouding als prettig ervaren: 20% LS, 50% MS en 30% CU (zie Beeldvoering bij Video onder Registreren). Maar dat is natuurlijk niet meer dan een aardig vertrekpunt.
Zo geldt ook dat je twee gelijke uitsneden doorgaans niet direct op elkaar laat volgen. Maar ook daar wordt in de praktijk regelmatig van afgeweken.

Beeldovergangen

Gewoonlijk kies je voor harde beeldovergangen of cross-fades. Overgangen met effecten gaan snel vervelen en dreigen een poppenkast van je uitzending te maken. Spaarzaam gebruik is aan te bevelen.

Communicatie

Communicatie met de cameramensen is voor de beeldregisseur erg wenselijk. Als het even kan gebruik je daar portofoons met headsets voor. Je bekijkt het beeld en probeert met korte heldere instructies de gewenste aanpassingen te verkrijgen. Je kan ook vragen een bepaalde gebeurtenis vanuit de goede hoek in beeld te brengen. En belangrijkst is dat je alsmaar kunt laten weten welke camera actief is en welke dat gaat worden. Daarmee verklein je de kans op beeldmissers (zwiepende camera's op zoek naar een nieuw shot).
Om zo min mogelijk te hoeven praten, kan het zinvol zijn in een programmadoorloop vooraf wat uitgangspunten te formuleren voor de verschillende programmaonderdelen.

Om de happening uit te zenden en vast te leggen, gebruiken we een encoder en/of back-up-apparatuur. Als er tijdens het opbouwen uitvoerig werd getest, geldt rond de eigenlijke registratie dat er alleen nog maar tijdig gestart en gestopt hoeft te worden. Als er voldoende bandbreedte is, kan je op een laptop wellicht de live uitzending meekijken, om te blijven zien of het ook aan de server kant allemaal goed loopt.

In dit extra hoofdstuk wordt je wegwijs gemaakt in de benodigde apparatuur. Het is niet bedoeld als gebruiksaanwijzing, maar als beschrijving en hulpmiddel bij het selecteren van de juiste spullen.

In dit extra hoofdstuk wordt je wegwijs gemaakt in de benodigde verbindingen; met informatie over signalen, kabels en plugjes.

Verbindingen audio

Er bestaan uiteenlopende audioconnecties. Het belangrijkste verschil zit in het signaal dat 'symmetrisch' of 'asymmetrisch' wordt overgedragen: gebalanceerd of ongebalanceerd. Verder is het vooral een kwestie van verschillende plugjes.

Gebalanceerd/Ongebalanceerd

Signaalkabels zijn gevoelig voor elektromagnetische interferentie, vooral als de lengte toeneemt. Dergelijke interferentie levert gestoord geluid op (meestal brom of gezoem, soms getik of gekraak).
In de professionele audiowereld maakt men daarom gebruik van 'gebalanceerde' kabels met drie signaaldraden: een positieve, een negatieve en een aardedraad (consumentenkabels hebben doorgaans enkele aders). Het originele signaal wordt door de positieve draad verstuurd, terwijl het 'omgekeerde signaal' met een tegengestelde polariteit ('uit fase') over de negatieve draad wordt verstuurd. Eventuele verstoringen worden onderweg in beide signaaladers opgepikt. Door aan het eind de signalen weer 'in fase' te brengen, wordt het oorspronkelijke signaal gehandhaafd, terwijl de ruispiekjes elkaar opheffen.

Aansluitingen

XLR-pluggen worden voor gebalanceerd audiosignaal gebruikt (enkelkanaals). Vrijwel alle lange audiolijnen zijn ermee uitgerust. Op apparaten zijn de XLR-connecties meestal voor microfoons/microfoonsignalen bestemd. Omdat zo'n signaal op Mic-niveau veel zwakker is dan een Line-signaal, moet je ze zeker niet verwarren. XLR-kabels worden namelijk ook voor Line-signalen gebruikt; daar moet gewoonlijk een verloopje naar Jack aan om op een Line-connectie te kunnen worden aangesloten. De 'mannetjes' met drie pinnetjes moeten op de ingangen worden aangesloten, de 'vrouwtjes' met drie gaatjes op de uitgangen.
Let op: via de XLR-lijn kan een microfoon van fantoomvoeding (phantom power) worden voorzien; die 48 Volt kan je beter niet op andere apparaten aansluiten.

Jack-pluggen 1/4" TRS (6,5 mm met tip-ring-sleeve, onderbroken door twee zwarte ringen) zijn drie-aderige pluggen die meestal voor gebalanceerd audiosignaal worden gebruikt (enkelkanaals). Op apparaten zijn de Jack-connecties gewoonlijk voor Line-signalen bestemd. Omdat lange lijnen meestal met XLR-kabels worden gelegd, zit deze Jack-plug vaak aan verloopkabels van XLR naar Jack. Doorgaans zitten de 'vrouwtjes' op de apparaten, en zijn de kabels met 'mannetjes' uitgerust.
Dezelfde plug zien we overigens ook gebruikt worden voor ongebalanceerde stereo-aansluitingen; bijvoorbeeld aan de hoofdtelefoon; dat kan verwarrend zijn.

Jack-pluggen 1/4" TS (6,5 mm met tip-sleeve, onderbroken door één zwarte ring) zijn twee-aderige pluggen die meestal voor ongebalanceerd audiosignaal worden gebruikt (enkelkanaals). Op apparaten zijn de Jack-connecties gewoonlijk voor Line-signalen bestemd. Doorgaans zitten de 'vrouwtjes' op de apparaten, en zijn de kabels met 'mannetjes' uitgerust.
 
 

Tulp-pluggen (ook wel RCA-, Cinch- of Phono-pluggen genoemd) zijn twee-aderige pluggen die meestal voor ongebalanceerd audiosignaal worden gebruikt (per plug enkelkanaals, maar meestal per paar voor stereo geluid). Op apparaten zijn de Tulp-connecties gewoonlijk voor Line-signalen bestemd. Doorgaans zitten de 'vrouwtjes' op de apparaten, en zijn de kabels met 'mannetjes' uitgerust.
 
 
 
 

MiniJack-pluggen 1/8" TRS (3,5 mm met tip-ring-sleeve, onderbroken door twee zwarte ringe'tjes) zijn drie-aderige pluggen die meestal voor ongebalanceerd stereo audiosignaal worden gebruikt (dubbelkanaals). Op apparaten zijn de miniJack-connecties gewoonlijk voor Line-signalen bestemd. Doorgaans zitten de 'vrouwtjes' op de apparaten, en zijn de kabels met 'mannetjes' uitgerust.
Er bestaan ook mono-TS-plugjes, maar die kom je voor streaming video gebruik zelden tegen. Sowieso is het aan te raden het gebruik deze kleine plugjes zoveel mogelijk te vermijden; ze zijn over het algemeen te slecht en te storingsgevoelig.

Kabels en verloopjes

Audiokabels moet je zo kort mogelijk houden en met zo min mogelijk verloopjes inzetten. Zeker ongebalanceerde lijnen moet je kort houden en zo ver mogelijk gescheiden houden van netspanningkabels.

Voor bijna iedere situatie bestaan verloopplugjes of verloopkabels. En je komt ze altijd tekort. Het is dus noodzakelijk de verbindingen vooraf goed na te lopen en alsnog een kist reservemateriaal mee te nemen.

 
Het is belangrijk kabels overal waar struikelrisico's ontstaan, vast te tapen (met Gaffer-/Gaffa-/LX-tape; goedkoper tape is na gebruik doorgaans lastig van je kabels af te halen).

High Definition (HD) is de nieuwe norm voor televisie en video kijken. De beeldresolutie is minimaal 1280*720 pixels, vaak 1920*1080 en soms nog hoger. Ter vergelijk: de 'oude' norm voor video op PAL-formaat, Standard Definition (SD), komt overeen met 720*576 pixels.

Zo'n verdubbeling of vervijfvoudiging van het aantal beeldpixels, levert een aanzienlijk hogere beeldkwaliteit op. Woorden schieten tekort bij veel kijkers die hun eerste HD-ervaring beschrijven: scherper, briljanter, kleurrijker, levensechter, overtuigender, wat een details, et cetera.

HDTV's veroveren langzaamaan dan ook de markt, nu televisie-providers eindelijk de eerste HD-kanalen doorgeven. Erg rap ging het tot nu toe niet, omdat producenten en consumenten op elkaar zaten te wachten (het befaamde kip/ei-probleem). De investeringen voor HD-apparatuur bij video- en omroepbedrijven zijn enorm, en de belangstelling bij consumenten bleef tot voor kort gering (bij gebrek aan content).

HDV

Waarschijnlijk is het tussenformaat HDV doorslaggevend bij een verandering aan de kant van de consumenten. Met relatief betaalbare camera's kan iedereen intussen zelf in HD-formaat een filmpje maken, met compacte camera's op de inmiddels vertrouwde miniDV-tapes. Er wordt een trucje uitgehaald waardoor die HD-resoluties mogelijk zijn, en door fikse compressie (veelal via MPEG) past de gegevensstroom ook nog op die kleine tapes. Bovendien kan het materiaal via FireWire naar de pc worden overgezet en bewerkt, net als met DV-materiaal. Dat brengt HD wel erg dichtbij. Vertoning op HDTV's maakt grote indruk, en intussen is output in het PAL-formaat ook nog steeds mogelijk, zodat het een mooie tussenoplossing is die veel mensen over de streep trekt.

HD

De in Europa meest voorkomende normen voor videomateriaal in HD zijn:
720p: 1280*720 met 50 hele beelden per seconde (progressive scan)
1080i: 1920*1080 met 50 halve beelden per seconde (interlaced)
1080p: 1920*1080 met 50 hele beelden per seconde (progressive scan), ook wel Full HD genoemd.

Andere aanduidingen (er zijn talrijke subformaten gedefinieerd) zijn bijvoorbeeld 720p/60 voor 60 Hz televisie, met dus 60 beelden per seconde, zoals we dat in Amerika kennen; of 1080p/25 en 1080p/24 voor HD-video met 25 of 24 hele beelden per seconde, waarmee een meer filmische indruk ontstaat (omdat 24 beelden per seconde de standaard is voor celluloidfilm).
En intussen spreken we ook over 2K- en 4K-resoluties met beeldbreedtes van respectievelijk 2048 en 4096 beeldpunten, voor bioscoop producties.

De beeldverhouding bij HD-materiaal is de breedbeeldverhouding van 16:9, terwijl we van SD de verhouding 4:3 gewend waren. Verder is de kleurruimte groter, waardoor het beeld inderdaad kleurrijker is. Een laatste noemenswaardige verbetering zit in het geluid: naast hogere kwaliteit is meerkanaals audio (Dolby Digital 5.1) mogelijk.

HD-video over IP

SURFnet heeft inmiddels de distributie van uiteenlopende HD-content verzorgd. Er zijn enkele live-uitzendingen geweest, zelfs in ongecomprimeerd HD (1,5 gbit/s!); er zijn videoconferences in HD gedaan; er zijn scheduled uitzendingen gerealiseerd; lange tijd zijn enkele HDTV-kanalen doorgegeven; en in de SURFmedia Mediatheek is steeds meer on demand materiaal in HD-kwaliteit te vinden.
Als zich in de distributie over IP-netwerken nog problemen voordoen, is dat meestal doordat de bandbreedte bij de eindgebruiker te wensen overlaat, en doordat de lokale netwerken nog lang niet overal multicast enabled zijn (wat voor live uitzendingen noodzakelijk is).

HD comprimeren

Voor distributie van HD-videostromen is compressie wenselijk. Met MPEG-2 zijn de resultaten van 1080i-materiaal bij een bitrate van 20 Mbit/s heel acceptabel; ook 15 Mbit/s is voor de meeste content nog best bruikbaar. Met Windows Media (WMV-HD) volstaan zelfs bitrates onder de 10 Mbit/s om tot vergelijkbare kwaliteit te komen.
Voor live uitzendingen ben je vooralsnog op MPEG aangewezen. Voor on demand materiaal kan je kiezen tussen MPEG en WMV-HD.

HD apparatuur

Echte HD-apparatuur is vooralsnog 'onbetaalbaar'. Met HDV-apparatuur is streaming video in HD-kwaliteit echter binnen handbereik gekomen. Voor de HDV-camera's geldt hetzelfde verhaal als voor de DV-camera's (zie Video bij Apparatuur onder Extra): er zijn goedkope consumenten camera's en beduidend betere prosumer-modellen met o.a. drie opnamechips, meer mogelijkheden voor handmatige bediening en betere scheiding tussen beeld en geluid.
Beeldmixers voor HDV bestaan, maar zijn nog wel redelijk kostbaar. Vaker zal je dus voor achteraf monteren kiezen, als er met meerdere camera's geregistreerd moet worden.
Voor het binnenhalen van HDV-materiaal op pc-systemen volstaat een FireWire aansluiting en capture-/edit-applicatie. Met de open source software VideoLAN (VLC media player) is zelfs meteen een live uitzending in MPEG2-formaat te realiseren.

Archiveren

Opslaan van de videodata. Binnen deze handleiding wordt de term archiveren meestal gebruikt voor het live opslaan van een live streaming video uitzending op een pc-encoder. Dit archief-bestand is voor on demand gebruik op de streaming server te plaatsen. Soms wordt opslag van videodata op een recorder bedoeld, maar daarvoor wordt meestal de term back-up gebruikt.

AVI

AVI (Audio Video Interleave) is een bestandsformaat om videodata op te slaan en te transporteren. Het maakt deel uit van de Video for Windows (VfW) technologie van Microsoft.

Back-up

Opslaan van de videodata. Binnen deze handleiding wordt de term back-up gebruikt voor het opslaan van een videoregistratie op een back-up-recorder. Deze back-up is als reservemateriaal, of voor nabewerking te gebruiken, maar ook als bron voor achteraf coderen naar bestanden die voor on demand gebruik op de streaming server zijn te plaatsen. Voor live opslag van videodata op een pc-encoder wordt de term archiveren gebruikt.

Bitrate

Gegevenssnelheid van de videodatastroom; bepalend voor de kwaliteit van de weergave. De bitrate wordt uitgedrukt in het aantal bits per seconde dat over de datalijn moet. Deze stroom is doorgaans instelbaar op de encoder, en moet aan de uitzendkant worden afgestemd op de bandbreedte bij de ontvanger. Als de stroom in meerdere kwaliteiten tegelijk wordt aangeboden, heet dat in Windows Media termen Multiple Bitrate (MBR).

Capture-kaart

Een uitbreidingskaart op de pc om analoge videobronnen (camera, recorder, beeldmixer) te kunnen capturen. Meestal beschikken deze kaarten over een Composiet- en/of S-video-, soms over Component- en/of SDI-aansluitingen. Voor dit doel bestaan inmiddels ook losse USB-kastjes. Doorgaans wordt een eenvoudige capture-applicatie meegeleverd.
Overigens is via een FireWire-kaart het bronmateriaal van digitale videobronnen (camera, recorder, beeldmixer) rechtstreeks digitaal op de pc over te zetten, zonder enig kwaliteitsverlies.

Capturen

Het overzetten of 'vastleggen' van analoge videobronnen (camera, recorder, beeldmixer) naar de pc. De videobeelden worden in dit proces gedigitaliseerd en komen in een bruikbaar bestandsformaat op de harddisk te staan (meestal AVI voor Windows-systemen). Met de bestanden is eventueel te monteren (editen), of ze zijn rechtstreeks te coderen voor streaming doeleinden.
Overigens is via FireWire het bronmateriaal van digitale videobronnen (camera, recorder, beeldmixer) rechtstreeks digitaal op de pc over te zetten, zonder enig kwaliteitsverlies.

Codec

Er zijn vele manieren om videodata te comprimeren; om de bestandsomvang en bandbreedte zoveel mogelijk te beperken, terwijl de kwaliteit niet al te veel geweld wordt aangedaan. Deze slimme algoritmes worden 'codec' genoemd, een samentrekking van de woorden compressor en decompressor, of coderen en decoderen.
De codec die voor het comprimeren wordt gebruikt, moet ook bij de kijker op het systeem staan, om de gegevens weer te kunnen decomprimeren/decoderen.

Coderen

Het omzetten van videodata naar een bruikbaar streaming formaat. Met behulp van een codec wordt de datastroom verkleind (gecomprimeerd) en omgezet naar een indeling die stroomsgewijze vertoning via internet mogelijk maakt.

De-interlacing

Softwarematig proces om interlaced video geschikter te maken voor vertoning op progressive scan monitoren. Het de-interlacing filter tracht het beeld zoveel mogelijk op een origineel progressive scan beeld te doen lijken, waarna het materiaal minder geschikt is voor vertoning op interlaced monitoren. Het is er vooral op gericht interliniërings-artefacten (beeldfouten) weg te poetsen. Er zijn verschillende methodes, waardoor uiteenlopende applicaties hier met wisselend succes in slagen.

Encoder

De software (soms ook hardware) die het coderen van videodata realiseert. Veel applicaties kunnen tegelijk een videostroom live uitzenden en wegschrijven naar de harddisk (archiveren).

FireWire, IEEE 1394, iLink

Een standaard voor uitwisseling van digitale informatie met hoge snelheden, veelal gebruikt voor het 1:1 (dus zonder verlies) overzetten van digitale videodata naar de pc, bijvoorbeeld vanuit een DV-camera.
FireWire werd door Apple geïntroduceerd, en later gestandaardiseerd door de IEEE 1394 werkgroep; Sony gaf er zelf de benaming iLink aan.

HD, HDTV

High Definition (HD-)Television is de moderne televisiestandaard met beduidend hogere beeldresoluties dan SD-televisie. Waar SDTV beperkt bleef tot circa 414.720 beeldpunten (720*576), telt HDTV er minimaal 921600 (1280*720) of 2.073.600 (1920*1080). Bovendien is het digitaal, is de kleurruimte groter, is de beeldverhouding anders (16:9 in plaats van het aloude 4:3 beeld) en worden er hogere eisen aan het geluid gesteld. Veel gehanteerde standaards zijn 720p, 1080i en 1080p (waarin de cijfers op het aantal beeldlijnen slaan en de i en p op respectievelijk interlaced en progressive scan).

Interlacing, interliniëring

InterlacingBij interlaced video (de zogeheten halfbeeldtechniek) worden even en oneven beeldlijnen in rap tempo (50Hz, dus 1/50 van een seconde) om-en-om weergegeven. De lijnen worden van links naar rechts en van boven naar onder weggeschreven over de monitor, maar bij interlaced weergave dus alternerend. Deze wisselende 'velden' (halve beelden eigenlijk) worden in ons brein soepel aaneengesmeed, zodat we het toch als een compleet beeld waarnemen. Zolang we interlaced video ook op interlaced monitoren weergeven (oude televisiebeeldbuizen voornamelijk), komen vooral bewegende beelden juist rustig over.
Anders ligt dat met computermonitoren en beamers die beelden over het algemeen non-interlaced (progressive scan) weergeven, wat voor stilstaande beelden de voorkeur geniet. Van interlaced bronmateriaal worden beide beeldvelden alsnog tegelijk weergegeven, waardoor 'artefacten' (beeldfouten) kunnen ontstaan. Vooral bij snelle horizontale bewegingen kleeft er dan een streepjespatroon ('kammetjes') achter de bewegingen aan.
Zolang pc-monitoren de doelgroep kenmerken, is het daarom zinvol om interlaced videomateriaal te de-interlacen.

MPEG

MPEG (Moving Picture Experts Group) is een compressietechniek, een bestandsformaat ook, om videodata te transporteren. Het wordt gebruikt voor opslag, voor transport via de ether, kabel of satelliet en voor bijvoorbeeld video-dvd's. Het is geen applicatiegebonden formaat, maar een standaard, afkomstig van JPEG dat wordt gebruikt om foto's te comprimeren. MPEG-2 komen we het meeste tegen, in gebruik voor standaard televisie en HDTV. MPEG-1 is ontworpen voor halve schermgrootte (352x288 pixels, VHS-kwaliteit); het nu zo populaire MP3-formaat voor audiocompressie is hier een afgeleide van. MPEG 4 wordt gebruikt voor bijvoorbeeld digitale camera's, mobiele telefoons en iPod's.

Multicast

Bij multicasting wordt eenzelfde datastroom door diverse gebruikers gedeeld; meerdere clients ontvangen dan dezelfde videostroom. Pas op het laatste punt in het netwerk, daar waar de wegen tussen verschillende clients zich scheiden, wordt lokaal een kopie gemaakt. Dat kan dus alleen bij live en scheduled uitzendingen.
Het is een erg efficiënte techniek als het om server- en netwerkbelasting gaat. Een belangrijk probleem is echter dat alle netwerkonderdelen onderweg de multicast techniek moeten ondersteunen. Op internet is dat nog lang niet het geval. De SURFnet backbone is daarentegen wel geheel multicast-enabled. Het alternatief is unicasting.

Multiple bitrate (MBR)

De 'Meervoudige bitverwerkingsnelheid' is een techniek van de Windows Media Encoder om in eenzelfde videostroom meerdere bitrates op te nemen. Als een client (kijker) deze videostroom opvraagt, krijgt hij de bitrate die past bij zijn verbindingssnelheid/bandbreedte. Dezelfde inhoud wordt dus met verschillende bitrates gecodeerd; dat vergt wel extra rekenkracht van de pc-encoder.

NTSC

NTSC (National Television Standards Committee) was decennia lang de norm voor analoge standard definition televisie in Amerika; de tegenhanger van het Europese PAL (en het Franse SECAM). Het beeld bestaat uit 480 zichtbare lijnen die op computerschermen zo'n 720 beeldpunten bevatten. Gewoonlijk gaat het om analoge interlaced video, met 30 beelden per seconde (60 halfbeelden).

PAL

PAL (Phase Alternating Line) was decennia lang de norm voor analoge standard definition televisie in Europa, Afrika en Azië; de tegenhanger van het Amerikaanse NTSC (en het Franse SECAM). Het beeld bestaat uit 576 zichtbare lijnen die op computerschermen zo'n 720 beeldpunten bevatten. Gewoonlijk gaat het om analoge interlaced video, met 25 beelden per seconde (50 halfbeelden).

Progressive scan, non-interlaced.

Progressive scan

Bij non-interlaced video (de zogeheten volledig-beeldtechniek) wordt het beeld in een klap opgebouwd; we zien alle beeldlijnen tegelijk. De lijnen worden van links naar rechts en van boven naar onder weggeschreven over de monitor, maar bij progressive scan dus aaneengesloten achter elkaar door. Vooral voor stilstaande beelden levert dit het mooiste plaatje op.
Non-interlaced bronmateriaal laat zich gewoonlijk niet vertonen op interlaced beeldbuizen. Andersom kan wel, maar van interlaced bronmateriaal worden beide beeldvelden alsnog tegelijk weergegeven, waardoor 'artefacten' (beeldfouten) kunnen ontstaan. Vooral bij snelle horizontale bewegingen kleeft er dan een streepjespatroon ('kammetjes') achter de bewegingen aan.
Zolang pc-monitoren de doelgroep kenmerken, is het daarom zinvol om interlaced materiaal te de-interlacen.

Scanconverter

Met de scanconverter is het computerbeeld met een doorgaans hoge resolutie (vaak 1024*768) te converteren naar een videosignaal in SD-resolutie (720*576). Bovendien moet het progressive pixelbeeld worden omgezet naar een interlaced lijnenbeeld, terwijl ook de scanfrequentie moet worden aangepast.

SD, SDTV

Standard Definition is een term voor televisiebeelden op een resolutie zoals we die al decennia lang gewend zijn. De videobeelden hebben (in Europa) een resolutie van 720*576 (beeldpunten*lijnen), en zijn daarmee aanmerkelijk minder scherper dan beelden in HD-resolutie. Deze 'lage' resolutie wordt ook wel Full D1 genoemd. Zie ook PAL en NTSC.

Unicast

Bij unicasting ontvangt iedere individuele client ('kijker') een eigen datastroompje van de streaming server, met een eigen kopie van de videostroom; meerdere clients ontvangen dan dezelfde videostroom. Met on demand raadplegingen is dat logisch (die gebruikers zullen immers zelden precies tegelijk dezelfde registratie opvragen), maar bij live uitzendingen is er een alternatief: multicasting.

Deze handleiding is in zijn geheel of in delen te printen. Daarbij wordt rekening gehouden met de gekozen werkwijze, en het eventueel aangegeven specialisme. Bovenin de afdruk wordt die filtering ook aangegeven.
 
Hele handleiding
 
Deel 1: Inleiding
Deel 2: Keuzes vooraf
Deel 3: Voorbereiding
Deel 4: Opbouwen
Deel 5: Registreren
Deel 6: Publiceren
Deel 7: Extra
 
Checklists Voorbereiding (Werkplan, Checklist Mensen en voorzieningen, Checklist Locatie, Paklijst)
Opbouwplannen (Audio, Video, Coderen en Archiveren)
 
Begrippenlijst